بخش آیات و احادیث نذر فرهنگی
***

کسب علم و دانش

پیامبر اکرم حضرت محمد مصطفی (ص) می فر مایند:

 طلب العلم فریضه علی کل مسلم؛

” جستجو و طلب علم بر هر مسلمانی واجب است.”

(اصول کافی، ج ۱/ص ۳۰)

در اسلام علم به عنوان تکلیف و وظیفه بر همه افراد واجب است مانند سایر تکالیف.این حدیث می فرماید فریضه علم یک فریضه عمومی است، اختصاص به طبقه ای یا جنسی ندارد.ممکن است بعضی احکام بر طبقه خاص مثل جوانان یا پیران یا زنان و یا مردان واجب باشد اما فریضه طلب علم بر هر مسلمانی واجب است.

***

پیامبر اکرم حضرت محمد مصطفی (ص) می فر مایند:

” اطلبوا العلم من المهد الی اللحد؛”

طلب علم کنید، از گهواره تا گور.

(نهج الفصاحة ص ۲۱۸)

از گهواره تا گور، در جستجو و طلب علم باشید.» یعنی طلب علم فصل و زمان و مکان معین ندارد، در هر زمانی و مکانی باید از این فرصت استفاده کرد و آموخت.

فردوسی شاعربزرگ حماسه سرا اشاره به همین حدیث می کند و می گوید:

به گفتار پیغمبرراستگوی زگهواره تا گوردانش بجوی

این حدیث محدودیت زمان را برداشته. ممکن است احکامی زمان خاصی داشته باشد. مثل روزه یا حج اما تحصیل علم از گهواره تا گور است یعنی هر روز و هر ساعت و هر لحظه ای باید به کسب علم پرداخت.

***

پیامبر اکرم حضرت محمد مصطفی (ص) می فر مایند:

 اطلبوا العلم و لو بالصین؛

” علم را جستجو و تحصیل کنید و به دست آورید و لو در چین”

(بحارالانوار، ج۱، ص ۱۸۰)

این حدیث محدودیت جا و مکان را برداشته و تاکید دارد که برای کسب علم حتی رنج سفر را باید به جان خرید ممکن است اعمال و دستورات دینی فقط اختصاص به مکانی داشته باشند مثل حج، اما کسب علم هیچ جای به خصوصی ندارد و هر جا که علم هست جای بدست آوردن و تحصیل آن است.

(ظاهراً یکی از دلایل نام بردن چین این است که در آن روزگاراز چین به عنوان دورترین نقاط جهان نام برده می شده و یا به علت این است که در آن زمان چین به عنوان مهد علمی و صنعتی معروف بوده است).

***

 پیامبر اکرم حضرت محمد مصطفی (ص) می فر مایند:

کلمةُ الحکمةِ ضالّةُ المؤمنِ ، فحیثُ وجدَها فهُو أحقُّ بها

حکمت، گمشده مؤمن است، و هر کس که چیزی گم کرده آن را در هر نقطه که پیدا کند معطل نمی شود و بر می دارد.

(بحار الانوار/ ج۲ ص ۹۹)

(حکمت یعنی دلیل سخن و مطلب محکم و منطقی و درست، یعنی دریافت حقیقت. هر قانون و قاعده ای که با حقیقت وفق دهد).

این حدیث مبارک تاکید می کند، یگانه شرط این است که آن علم خاص و مطلب و موضوع درست و صحیح ومطابق با واقع و حقیقت باشد.

حال ببینیم منظور از علم کدام علم است؟

هر علمی که به انسان شناخت و آمادگی می دهد که سایر وظایف فردی و اجتماعی خود را بتواند انجام دهد، می تواند شامل علوم اعتقادی یا اخلاقی و عملی دین باشد و یا از نظر دیگر هر عملی که به حال مسلمین و جامعه مفید باشد و گرهی از کار مردم باز کند. علوم انسانی، نانو تکنولوژی، کامپیوتر، علوم تجربی، علوم پایه و هزاران علم دیگر که در دنیای امروز وجود دارد.

***

پیامبراکرم حضرت محمد مصطفی(ص)  می فرمایند:

خَیرُ الدُّنیا وَالآخِرَةِ مَعَ العِلمِ وَشَرُّ الدُّنیا وَالآخِرَةِ مَعَ الجَهلِ ؛

خیر دنیا و آخرت با دانش است و شرّ دنیا و آخرت با نادانى.

(بحارالانوار، ج۷۹، ص۱۷۰)

***

پیامبراکرم حضرت محمد مصطفی(ص)  می فرمایند:

مَن عَمِلَ بِما یَعلَمُ وَرَّثَهُ اللَّهُ عِلمَ ما لَم یَعلَم.
هر کس به آنچه می ‏داند عمل کند، خداوند دانش آنچه را که نمی ‏داند به او ارزانى می ‏دارد.

(مرآ‌ة العقول ج۳،ص۲۸۶)

***

پیامبراکرم حضرت محمد مصطفی(ص)  می فرمایند:

قَلْبٌ لَیْسَ فیهِ شَىْ‏ءٌ مِنَ الْحِکْمَةِ کَبَیْتٍ خَرِبَ فَتَعَلَّموا وَ عَلِّموا وَ تَفَقَّهوا وَ لا تَموتوا جُهّالاً فَاِنَّ اللّه‏َ لا یَعْذِرُ عَلَى الْجَهْلِ؛
دلى که در آن حکمتى نیست، مانند خانه ویران است، پس بیاموزید و آموزش دهید، بفهمید و نادان نمیرید. براستى که خداوند، بهانه‏اى را براى نادانى نمى‏پذیرد.

نهج الفصاحه،ص۶۰۰

***

امیر مومنان حضرت امام علی (ع) می فرمایند:

العِلمُ یُنجِدُ الفِکرَ.
دانش روشنى بخش اندیشه است.

(غررالحکم و دررالکلم،ص۴۸)

***

امیر مومنان حضرت امام علی (ع) می فرمایند:

خَیرُ العِلمِ مانَفَعَ؛

بهترین علم آن است که مفید باشد.

(غررالحکم و دررالکلم،ص ۳۵۴)

***

امیر مومنان حضرت امام علی (ع) می فرمایند:

لا عَمَلَ کَالتَّحقیِقِ.
هیچ عملى مانند پژوهش نیست.

(غررالحکم ودررالکم – ص۷۶۸)

***

امیر مومنان حضرت امام علی (ع) می فرمایند:

پاِنَّ العِلمَ حَیاةُ القُلوبِ وَ نورُ البصارِ مِنَ العَمى وَ قُوَّةُ البدانِ مِنَ الضَّعفِ؛

به راستى که دانش، مایه حیات دل‏ها، روشن کننده دیدگان کور و نیروبخش بدن‏هاى ناتوان است.

(تحف العقول، ص ۲۸)

***

امیرالمؤمنین حضرت امام على (علیه ‏السلام) می فرمایند:

فضاى هر ظرفى در اثر محتواى خود تنگ‏تر مى‏شود مگر ظرف دانش که با تحصیل علوم، فضاى آن بازتر میگردد.

(نهج البلاغه،حکمت ۱۹۶)

***

امیرالمؤمنین حضرت امام على (علیه ‏السلام) می فرمایند:

زکات دانش، آموزش به کسانى که شایسته آنند و کوشش در عمل به آن است.

(غرر الحکم و درر الکلم،ص۳۹۱)

***

حضرت امام جعفر صادق (ع) می فرمایند:

هر کس براى خدا دانش بیاموزد و به آن عمل کند و به دیگران آموزش دهد، در ملکوت آسمانها به بزرگى یاد شود و گویند: براى خدا آموخت و براى خدا عمل کرد و براى خدا آموزش داد.

الذریعه الی حافظ الشریعه(شرح اصول کافی ج۱،ص۵۶)

***

امیرالمؤمنین حضرت امام على (علیه ‏السلام) می فرمایند:

اى مؤمن! به تحقیق این دانش و ادب بهاى جان توست پس در آموختن آن دو بکوش که هر چه بر دانش و ادبت افزوده شود بر قیمت و قَدْرتت افزوده میشود ؛ زیرا با دانش به پروردگارت راه میابى و با ادب به پروردگارت خوش خدمتى می‏کنى و با ادب در خدمت‏گزارى، بنده سزاوار دوستى و نزدیکى به او میشود . پس این نصیحت را بپذیر تا از عذاب بِرَهى.

(بحار الانوار(ط-بیروت)،ج۱،ص۱۸۰)

***

امیر مومنان حضرت امام علی(ع) می فرمایند:

اَلعِلمُ قاتِلُ الجَهلِ؛

دانش، نابود کننده نادانى است.

(غررالحکم و دررالکلم،ص۵۶)

***

امیر مومنان حضرت امام علی(ع) می فرمایند:

اَلا اِنَّ فیهِ عِلمَ مایَأتى و َالحَدیثَ عَنِ المَاضى و َدَواءَ دائِکُم و نَظمِ ما بَینَکُم؛

آگاه باشید که دانش آینده، اخبار گذشته و درمان دردهایتان و نظم میان شما در قرآن است.

(نهج البلاغه، ص ۲۲۳)

***

امیر مومنان حضرت امام علی(ع) می فرمایند:

 اَلعِلمُ کَنزٌ عَظیمٌ لایَفنی؛

علم گنج بزرگی است که با خرج کردن تمام نمی شود.

(غرر الحکم و درر الکلم،ص۶۶)

***

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

العِلمُ وَراثَهٌ کَریمَهٌ ، وَ الادابُ حُلَلٌ مُجَدَّدَهٌ ، وَ الفِکرُ مِرآهٌ صافِیَهٌ؛

علم میراث گرانبهائی است و ادب لباس فاخر و زینتی است و فکر آئینه ای است صاف.

(نهج البلاغه،ص۴۶۹)

***

 

عالم

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

چون روایتی شنیدید بفهمید و عمل کنید نه آنکه بشنوید و نقل کنید چرا که راویان علم فراوانند و عمل کنندگان آن اندک.

(نهج البلاغه، حکمت ۹۸)

***

پیامبراکرم حضرت محمد مصطفی(ص) می فرمایند:

اَلْعِلْمُ رَأسُ الْخَیْرِ کُلِّهِ، وَ الْجَهْلُ رَأسُ الشَّرِّ کُلِّهِ ؛

دانایى سرآمد همه خوبى‏ها و نادانى سرآمد همه بدى ‏هاست.

(بحارالأنوار، ج۷۴، ص ۱۷۵)

***

امیرمؤمنان حضرت علی(ع) می فرمایند:

قُم عَن مَجلِسِکَ لِاَبیکَ وَ مُعَلِّمِکَ وَ اِن کُنتَ اَمیراً؛

به احترام پدر و معلمت از جای برخیز هرچند فرمان روا باشی.

(غررالحکم،ص۱۳۶)

***

امیرمؤمنان حضرت علی(ع) می فرمایند:

إِذا تَفَقَّهَ الرَّفیعُ تَواضَعَ؛

انسان بلند مرتبه چون به فهم و دانایى رسد، متواضع مى شود.

 (غررالحکم، ص۲۸۵)

***

ایثار و از خود گذشتگی

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

ایثارگری، عالیترین مرتبه و برترین خوی و خصلت است.

(غررالحکم عبدالواحد بن محمدبن عبدالواحد تمیمى آمدى: ج ۱ ص ۳۷۲ ح ۱۴۱۹)

***

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

ایثار، برترین عبادت و شکوه مندترین آقایی است.

(غررالحکم عبدالواحد بن محمدبن عبدالواحد تمیمى آمدى: ج ۱ ص ۳۰۰ ح ۱۱۴۸)

حکمت

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

کسی که خود را رهبر مردم قرار داد باید پیش از آنکه به تعلیم دیگران بپردازد، خودسازی کند و

پیش از آنکه به گفتار تربیت کند به کردار تعلیم دهد.

(نهج البلاغه، حکمت ۷۳)

****

حضرت امام محمد باقر(ع) فرمودند:

هیچ علمی جز به معرفت و شناخت پذیرفته نمی شود و هیچ معرفتی جز با عمل حاصل نمی آید.

(ترجمه الحیات،ج۱،ص۳۴۷)

***

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

زبان عاقل در پشت قلب اوست، و قلب احمق در پشت زبانش قراردارد.

( نهج البلاغه – حکمت ۴۰)

***

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

هیچ سرمایه ای سودمند تر از خرد، هیچ کرامتی چون تقوی ، هیچ میراثی گرانبها تر از ادب ،

هیچ دانشی چون اندیشیدن و هیچ پشتیبانی استوار تر از مشورت نیست.

(نهج البلاغه ،حکمت ۱۱۳)

***

پیامبر اکرم حضرت محمد مصطفی (صلى ا‏لله‏ علیه ‏و ‏آله) می فرمایند : حکمت وقتى معلم به کودک بگوید: بگو بسم اللّه‏ الرحمن الرحیم و کودک آن را تکرار کند خداوند براى کودک و پدر و مادرش و معلم، برائت از آتش در نظر خواهد گرفت.

(بحارالانوار(ط-بیروت)،ج۸۹،ص۲۵۷)

***

آداب معاشرت

حضرت امام رضا(ع) فرمودند:

نشست و برخاست خود را با کوچک و بزرگ نیکو گردان.

(مستدرک الوسائل محدث نوری : ج ۸، ص ۳۵۴)

***

پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله فرمودند:

بر شماست که جانب اعتدال و میانه روی در سخن گفتن را رعایت کنید

زیرا اعتدال در سخن گویی از موفقیت ها و نشانه صواب اندیشی است.

(منیه المرید ـ ص۳۱)

***

امیرالمؤمنین حضرت امام على (علیه ‏السلام) می فرمایند: با علما معاشرت کن تا علمت زیاد، ادبت نیکو و جانت پاک شود.

(غررالحکم و دررالکلم،ص۳۴۱)

***

 

زهد و ایمان

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

برترین زهد، پنهان داشتن زهد است.

( نهج البلاغه – حکمت ۲۸ )

***

 

صبر و بردباری

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

بردباری و تحمل سختی ها، ابزار مدیریت است .

(نهج البلاغه، حکمت ۱۷۶)

***

 

عقل و خرد

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

همانا ارزشمندترین بی نیازی عقل است و بزرگترین فقر بی خردی است و ترسناک ترین تنهایی خود پسندی است و گرامی ترین ارزش خانوادگی، اخلاق نیکوست.

( نهج البلاغه – حکمت ۳۸)

***

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

خرد آن است که دانسته سخن بگویی و به آنچه می گویی عمل کنی.

(غررالحکم، حدیث ۲۱۴۱ و منتخب میزان الحکم، حدیث ۴۳۹۱)

***

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

پیروزی در دوراندیشی و دوراندیشی در بکار گیری صحیح اندیشه و اندیشه صحیح در رازداری است.

(نهج البلاغه، حکمت ۴۸)

***

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

کسی که نهان خود را اصلاح کند خداوند ظاهرش را نیکو گرداند و کسی که برای دین خود کار کند خدا دنیای او را کفایت نماید و کسی که میان خود و خدای خود را نیکو گرداند ، خداوند میان او و مردم را اصلاح خواهد کرد.

(نهج البلاغه ،حکمت ۴۲۳)

***

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

دلها نیز همچون بدنها خسته می شوند، برای رفع خستگی آنها حکمتها و دانش های تازه را جستجو کنید.

(نهج البلاغه ،حکمت ۱۹۷)

***

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

خرد درختی است که میوه اش بخشندگی و حیا است.

(غررالحکم، حدیث ۱۲۵۴)

***

مال و اموال

حضرت امام رضا (ع) فرمودند:

بهترین مال آن است که آبرو با آن محفوظ بماند.

(بحارالأنوارعلامه محمد باقر مجلسی: ج ۷۸ ص ۳۵۲)

***

 

مدیریت زمان

حضرت امام رضا(ع) فرمودند:

بکوشید که زمانتان را به چهار بخش تقسیم کنید:

زمانی برای مناجات با خدا؛

زمانی برای تامین معاش؛

زمانی برای معاشرت با برادران ومعتمدانی که عیب هایتان را به شما می شناسانند و در دل شما را دوست دارند،

و ساعتی برای کسب لذّت های حلال با بخش چهارم توانایی انجام سه بخش دیگر را بدست می آورید.

(فقه الرضا تالیف یکی ازاصحاب امام رضا علیه السلام ، ص ۳۳۷)